Veerkracht: duurzaamheid in een veranderende wereld

Oikos (“toonaangevend forum voor de sociaal-ecologische tegenstroom”) en Socius (steunpunt voor sociaal-cultureel volwassenwerk) organiseren een workshop over het belang van veerkrachtdenken voor een duurzame samenleving.

“Lopen we vast met onze duurzaamheid? Een belangrijk deel van de modellen en denkkaders die we rond duurzaamheid hanteren, doen onvoldoende recht aan de complexiteit, het dynamisch karakter en de gelaagdheid van de werkelijkheden om ons heen. Verdacht veel van wat we ondernemen onder het mom van duurzame ontwikkeling is business as usual…

Kan het zijn dat we nog onvoldoende van ons gangbaar denken in vraag gesteld hebben? De modellen waarmee we over de werkelijkheid denken doen er immers toe.”

Relati-Veerkracht

In deze workshop verkennen we daarom het veerkrachtdenken als een mogelijke bijstelling vanuit systeemdenken op deze mainstream duurzaamheid. Veerkracht, in de traditie van de Resilience Alliance, is de capaciteit van een sociaalecologisch systeem om verstoringen te absorberen en zichzelf te herorganiseren terwijl het verandering ondergaat, of het vermogen om te transformeren indien het systeem vastloopt. Dat komt dus neer op zowel aanpassingsvermogen als transformatietalent. Eén van de bewegingen die het veerkrachtdenken actief mee op de kaart poogt te zetten, is die van de transition towns, (Transitienetwerk Vlaanderen) getuige de titel van het transitiehandboek van Rob Hopkins: Van olie-afhankelijkheid naar lokale veerkracht.

Het herstellen en op peil houden van veerkracht – het klinkt anders dan streven naar duurzame ontwikkeling. Het maakt ook een wereld van verschil.

Programma
1. Voorstelling van veerkrachtdenken (kernconcepten, wereld- en mensbeeld eronder, het soort handelen dat past bij dit veerkrachtdenken). (Rudy Dhont, KHLeuven)

2. Toepassingen van veerkrachtdenken (of elementen eruit), o.a.:
* Lokale veerkracht in transition towns (Jeanneke van de Ven, co-facilitator Transitiebeweging in Vlaanderen)
* Regionale veerkracht in de Kempen (Bart Wuyts & Johan Verbruggen, SPK vzw, over de vuurtorenprojecten van de Kempense Koplopers)
* Veerkracht en complexiteitsdenken: nieuwe competenties voor een nieuwe wereld (prof. Erik Mathijs, KULeuven)
* Veerkracht en sociaal werk (Jef Peeters, auteur van Een veerkrachtige samenleving)
* Concepten uit veerkrachtdenken in de begeleiding van bedrijven naar meer duurzaamheid (Dries Maes, Greenloop)

3. Open dialoog met alle deelnemers over het thema

Deze workshop past in een traject dat Rudy Dhont (KHLeuven) met Oikos opzet over veerkracht en dat uitmondt in een gezamenlijke studiedag rond veerkracht in voorjaar 2011 in Leuven.

Praktisch
– Vrijdag 27 augustus 2010, 14u-17u
– Floréal Club, Albert I-laan 74 te 8620 Nieuwpoort (vlakbij halte van kusttram)
– Iedereen welkom en gratis inkom. Wel graag een seintje als je komt op info@oikos.be

Wij gaan in ieder geval luisteren en ons steentje bijdragen!

Lichaamshosting

In de aanloop naar de Open Leerdag rond participatie op 11 juni jl. nam ieder van ons zichzelf onder de loep. Wat zou ons leerpunt zijn die dag, waar lag jouw eigen persoonlijke uitdaging? Ik kon er vele bedenken, maar mijn focus ging na enige tijd invoelen uit naar iets heel specifieks. Mijn lichaam.

Meer en meer viel me de laatste tijd op hoe voelbaar het verschil tussen faciliteren en hosten is. Als facilitator wil je altijd wat. Je wil de deelnemers meenemen van A naar B. Je werkt ontzettend hard, je maakt mentale plannen over hoe het allemaal het best zal verlopen, en je probeert bij te sturen waar mogelijk op het moment zelf. Want natuurlijk geef je als eigentijdse ‘coachende’ facilitator  de vrijheid aan wat er gebeurt, en speel je in op het ‘nu’. Maar het resultaat moet er zijn, en daar ben jij in hoge mate verantwoordelijk voor. Jij ‘creëert’ iets met de energie van de anderen en maakt keuzes over het hoe en het waarom. Jij verzorgt niet alleen de setting waarop het theaterstuk zich moet afspelen, maar je bent tegelijk regisseur, souffleur,  publiek en als het even kan ook recensent die zichzelf heel kritisch evalueert.  En je schreef uiteraard ook nog zelf het programmaboekje. Voor de tekst zorgen de deelnemers zelf, en de organisatie bepaalt in hoge mate de inhoud van het stuk. Maar ze rekenen op jou om het slot in een happy end om te toveren.

Waw. Dat laat zich voelen in een mensenlichaam. Het graven van de perfecte bedding voor de rivier, de spanning tussen het trekken, duwen en loslaten wanneer het water elders heen gaat dan verwacht, het geven van zetjes en het laten gaan van ‘de onbereikbaren’, het zoeken naar manieren om je deelnemers allemaal op de kar te laten springen en tegelijk omgaan met je gevoelens wanneer dat niet lijkt te lukken bij enkelen. De verantwoordelijkheid en het uiteindelijk toch maar weer afgeven ervan, want ‘ze doen ermee wat ze willen’ en ‘uiteindelijk heb je het toch niet in de hand’.

Laat me voor mezelf spreken. Voor anderen kan de trip hierboven namelijk net hetgene zijn wat ze nodig hebben, en dat is prima. Voor mijzelf werd het de laatste jaren een strijd. Dus werd dit ook mijn leerpunt, mijn focus. Waar stopt faciliteren en begint hosting in mijn lichaam? Waar kan innerlijke spanning opnieuw innerlijke kracht worden? Wat betekent hosting voor mij op lichaamsniveau?

Ik heb mijn antwoord gekregen. En wel op een heel vreugdevolle manier.


Ergens in de namiddag, tijdens de Open Space, wandelend over het gras in de zon, kijkend naar de groepen, invoelend wat ze nodig hadden – koffie, thee, water ? – met een half oog op de klok, werd het me zo helder als kristal. Ik liep rond in het niet-weten, en voelde me fantastisch. Mijn lichaam ontspannen, mijn geest alert en klaar om te reageren, mijn hart vol van het moment. Geen ‘moeten’ in de buurt te bekennen, geen ‘druk’ om het goed te doen, geen ogen op mijn gericht in volle verwachting van een of andere miraculeuze redding. In de plaats daarvan een veld van mensen die allemaal mee droegen aan wat gedragen moest worden. Niet alleen mijn co-hosts, maar ieder uniek individu dat daar aanwezig was. Stuk voor stuk een autoriteit in wie zij waren. Uitblinkers in iets wat niemand anders voor hen kon doen: zichzelf zijn. Zichzelf organiseren.

Elke dag opnieuw vertrouw ik erop dat de cellen in mijn lichaam precies doen wat ze moeten doen. Ik sta er niet eens bij stil, beschouw het een onbewuste evidentie dat dit hele systeem zichzelf feilloos organiseert. Zelfs een ziek lichaam heeft het vermogen zichzelf te genezen. Want dat is wat het gros van de medicijnen uiteindelijk doet: je cellen ondersteunen om jezelf te helen.

Hosten is voor mij mijn lichaam laten rusten in het ‘niet moeten weten’, ‘niet moeten sturen’. Vertrouwen in het proces dat volop aan de gang is. In de cellen die met elkaar in interactie gaan. Ieders systeem zijn of haar natuurlijke weg laten gaan, en zo het totale systeem dienen op de meest betekenisvolle manier. Niet langer sleuren aan het water, of de bedding wat meer naar links leggen. Enkel een spiegel nemen en tonen aan de rivier hoe mooi ze stromen kan.

Het systeem dat  op 11 juni in La Foresta een dag lang tot stand kwam, de ‘stroom’ die daar ontstond, weerspiegelde me op haar beurt dit vertrouwen. De rivier weerspiegeld in mijn spiegel weerspiegelde mij. Het klinkt als een mentale breinbreker. Je kunt er even mee spelen. Of je kunt jezelf uitnodigen om je hoofd erbij neer te leggen, te wiegen op het water, en te genieten van het feit dat je niets, maar dan ook niets hoeft te weten, te kennen, te veranderen, te doorgronden om betekenisvol te zijn. Voelen hoe je lichaam zich kan ontspannen in de wetenschap dat het tot zinvolle actie over kan gaan wanneer die nood er is.


Het kan onveilig voelen. Onwennig. We zijn nu eenmaal gewoon het allemaal te willen controleren vanuit onze mentale machinekamer. Alle begrip hiervoor. Wat ik wil zeggen is: ik heb voor mezelf ontdekt dat de illusie van controle het gevoel van onveiligheid enkel maar groter maakt. De achterdocht dat er iets aan je aandacht zou kunnen ontsnappen, ondermijnt constant je gevoel van macht over wat er gebeurt. Een vicieuze cirkel waar mijn lichaam op 11 juni enkele uren lang in volle vreugde uit kon stappen.

Zei ik al hoe heerlijk vrij dit voelde?

Stien

Art of Hosting in Schoon Vlaams

Door de positieve ervaring van enkele medewerksters van Stichting Lodewijk de Raet op onze recente Open Leerdag rond participatie, werd ik vorige week gevraagd om een klein artikeltje te schrijven voor hun nieuwsbrief. Zo’n schrijfopdracht moet altijd een beetje pruttelen in mezelf; totdat ik op een bepaald moment mij er aan zet, en dan stroomt het er in één gulp uit. Dirk heeft dan zijn taalkunst nog even gebruikt om het werkelijk goed te laten klinken; hier het resultaat:

Kan jij beschrijven wat je allemaal doet en waarmee je overal rekening houdt als je mensen uitnodigt voor een feestje? Het begint al lang op voorhand met tal van grote en kleine beslissingen en vele onzichtbare handelingen, om te eindigen op de grote dag zelf met een waslijst aan aandachtspunten. In het Engels vatten ze dit alles samen in één enkel woord: hosting. Maar host kan je ook zijn van gesprekken, van leerprocessen. Daarmee bedoelen we helemaal iets anders dan ‘de vergadering leiden’ of ‘ervoor zorg dragen dat iedereen iets leert’.

Momenteel vertalen we de wereldwijd gebruikte – en almaar bekendere – term Art of Hosting Conversations That Matter als: het bijeenbrengen, dragen en begeleiden van echte gesprekken – wat natuurlijk nog veel te moeilijk bekt! Deze hosting praktijk bevat alle eigenschappen van een goede gastvrouw of gastheer, en nog veel meer dan dat.

Soms wordt deze methodologie ook de kunst van participerend leiderschap genoemd; vooral dan in een klassieke management omgeving. Omdat we, net zoals op een geslaagd feestje, willen dat iedereen kan meedoen en zich veilig en oké voelt. Maar in gesprekken die er werkelijk toe doen, die iets wezenlijks aanraken waar mensen werkelijk om begaan zijn, is er méér in het spel. Je kan leren om te zorgen dat er echt geluisterd wordt naar elkaar, dat er een dialoog ontstaat waaruit vernieuwende ideeën en oplossingen tevoorschijn komen, waardoor elke deelnemer zich innerlijk verrijkt voelt. En vooral dat er samen geleerd wordt, niet ieder apart, maar sàmen, collectief: het geheel van een organisatie, een buurt, een school of een bedrijf.

‘Wat zou deze buurt, school, afdeling… nog méér kunnen zijn?’ is een vraag die de geesten wakker maakt, die nieuwe perspectieven opent, die aanmoedigt om buiten de lijntjes te denken en te kleuren. Dat is het proces dat we willen hosten: dat mensen zelf ontdekken dat ze over voldoende kennis en passie beschikken om mee het nieuwe te ontwikkelen én waar te maken. De leider of begeleider is dan niet meer een expert die kennis aanbrengt, maar een host, een ontwerper van gemeenschappelijke leerprocessen. Zij of hij mengt zich niet in de inhoud, maar helpt de voorwaarden of het kader scheppen zodat mensen hun eigen passie kunnen volgen en hun eigen verantwoordelijkheid opnemen. De host verdwijnt zo op de achtergrond, maar houdt tegelijk het geheel in de gaten en staat totaal ten dienste van het gezamenlijke leerproces. De kunst van het hosten vraagt een groot engagement en gaat dus een flinke stap verder dan louter procesbegeleiding. Dit vergt een diepgaand vertrouwen dat mensen wel degelijk willen en kunnen bijdragen aan wat hen samen aanbelangt. Als we mensen de ruimte bieden om zelf te beslissen, hoeven zij niet van buitenaf gemotiveerd te worden, dat zijn ze al van binnenuit. Precies zoals kinderen van nature nieuwsgierig zijn en willen ontdekken en leren.

We hebben met het team dat Art of Hosting in Vlaanderen introduceert lang gezocht naar een passende Nederlandse term voor het woord hosten. Het is ons (nog) niet gelukt. We hopen stilletjes dat de internationale term voor deze unieke kunst en vaardigheid vroeg of laat ook in onze moedertaal een volwaardige plek verwerft. Op die manier willen we graag bijdragen aan de verspreiding ervan overal in Vlaanderen: van dorpsraden of buurtcomités, over algemene vergaderingen tot hele gemeenten en steden. Ondertussen staan we met een groeiende groep van hosts klaar om echte gesprekken en leerprocessen in onze samenleving mogelijk te maken. We weten alvast dat één van de prioriteiten van de nieuwe regering er zeer wel bij zal varen: de toekomst van ons sociale weefsel.

Yves Larock van de Stichting vond het blijkbaar goed geschreven en heeft het ook gepubliceerd op hun website rond Cocreatie, onder de hoofding Verhalen; en verder ook nog op de Participatiewiki. Met dank!

In het vuur staan

Een van mijn leerpunten voor de Open Leerdag van 11 juni was zelf ‘in het vuur te stappen’. Met andere woorden zelf een actieve rol opnemen in het hosten. Wat raar voor iemand die bijna dagelijks voor de klas staat, zou je denken. En iemand die zonder problemen een speech geeft voor honderden mensen in een conferentie. Maar dat blijft allemaal binnen de comfortzone van mijn vakgebied.

Ik vond in Stien een reisgenoot in het hosten van de Open Space, waarbij zij als één van haar leerpunten het samen hosten van een sessie als duo zag. In de voorbereiding die we samen deden een paar dagen voordien, spraken we af dat ik zou openen en de principes en wet zou uitleggen en dat Stien het proces van de marktplaats zou uitleggen en uitvoeren, alsook de oogst in handen zou nemen.

Vlak voor de Open Space besefte ik nog eens waar het echt om draait: aanwezig zijn. Dat was niet gemakkelijk omdat er amper tijd was na de lunch om de ruimte klaar te zetten. Maar het lukte toch.

Open Leerdag StienErik2

En het samenspel met Stien verliep gewoon heerlijk, zowel tijdens de kadering en uitnodiging als tijdens de Open Space zelf.

Een paar nieuwe leerpunten:

  • Ik besefte dat doordat Stien de agenda en de oogst in handen nam, dat zij toch het grootste deel van de Open Space droeg. Ik zou dan ook erg graag het omgekeerde doen in een volgende Open Space.
  • Wanneer er niets ‘op het spel staat’ is de energie anders, dan wanneer er een echte taak in het midden ligt. Meer focus is wenselijk.
  • Samen hosten is elkaar hosten en geeft gewoon ontzettend veel meer voldoening. Bovendien geeft een duohosting ook een positief signaal van samenwerking naar de groep toe.
  • Het is belangrijk van de juiste toon te zetten in het kaderen van en uitnodigen tot Open Space (zie ook blogpost over Kadering door Julie).

Tegelijkertijd besef ik dat ik het oogsten volledig heb losgelaten…